Zer gertatu da?
Azken hamarkadetan euskararen erabileraren ezagutzak nabarmen egin du gora. Oro har, ia milioi bat euskaldun izan dira 2021ean, eta horrek esan nahi du 1981etik hona euskaldunen kopurua bikoiztu baino gehiago egin dela.
Nortzuk izan dira?
Gorakada, batez ere, gazteenen artean gertatu da. Horrela, 55 urtetik beherakoen artean, euskararen ezagutza handituz joan da urtez urte. Eta adin-talde nagusietan murriztu da. Gertaera hori biztanleria-egituraren bilakaerarekin ere lotuta dago. Joan den mendeko belaunaldi gazteak eta ez hain euskaldunak zaharragoak bihurtu diren heinean, adineko euskaldunen garrantzi erlatiboa gero eta txikiagoa da. Era berean, mende honen hasieran euskaldunago izaten hasi ziren belaunaldi gazteek euskararen ezagutza handitu dute helduen artean.
Euskal AEko 2 urte eta gehiagoko euskaldunak, adin-taldeen arabera. Ehunekoa. 2021-2001-1981
| | 1981 | 2001 | 2021 |
| 2-4 | 14,94 | 36,62 | 74,27 |
| 5-9 | 20,03 | 65,92 | 80,98 |
| 10-14 | 19,41 | 65,54 | 90,48 |
| 15-19 | 18,59 | 56,26 | 87,64 |
| 20-24 | 19,04 | 44,38 | 74,79 |
| 25-29 | 18,60 | 34,35 | 60,39 |
| 30-34 | 19,17 | 28,02 | 49,94 |
| 35-39 | 18,98 | 26,30 | 44,61 |
| 40-44 | 19,79 | 24,53 | 38,38 |
| 45-49 | 21,56 | 21,94 | 33,50 |
| 50-54 | 24,09 | 21,47 | 29,03 |
| 55-59 | 26,49 | 20,79 | 27,82 |
| 60-64 | 29,80 | 21,52 | 25,44 |
| 65-69 | 31,80 | 23,36 | 22,35 |
| 70-74 | 33,19 | 25,59 | 22,10 |
| >=75 | 33,14 | 28,82 | 22,09 |
Data 2022ko Urriaren 27a
Iturria: Eustat. Biztanleriaren eta Etxebizitzen Zentsuak
Non?
Biztanle euskaldunen hazkunderik handienak toki erdaldunenetan izan dira, hain zuzen ere. Igoerak % 1000tik gorakoak izan dira tradizioz erdaldunagoak izan diren udalerri askotan. Hala ere, eta igoera handiak izan diren arren, udalerri horietan egoera gaztelania nagusi da oraindik ere, eta horrek zaildu egiten du ezagutza asko handitzeak euskararen erabilera nabarmen handitzea.
Arabako zenbait udalerritan gehitu da gehien euskaldunen kopurua, eta euskaldunen % 15etik gorako galerak batez ere Bizkaiko udalerrietan gertatu dira.
2 urte edo gehiagoko biztanle euskaldunak Euskal AEn, udalerrika. Gehien hazi eta jaitsi diren hamarren eta hiriburuen sailkapena. 1981-2021
| | 1981 | 2021 | Diferentzia (%) |
| | Euskaldunak | % | Euskaldunak | % | Euskaldunak | % |
| gehien hazi diren 10ak | | | | | | |
| Erriberagoitia/Ribera Alta | 1 | 0,18 | 240 | 27,49 | 23.900,00 | 15.172,22 |
| Lanciego/Lantziego | 1 | 0,17 | 177 | 24,72 | 17.600,00 | 14.441,18 |
| Elciego | 2 | 0,22 | 230 | 22,68 | 11.400,00 | 10.209,09 |
| Ribera Baja/Erribera Beitia | 1 | 0,24 | 373 | 24,05 | 37.200,00 | 9.920,83 |
| Samaniego | 1 | 0,42 | 101 | 35,07 | 10.000,00 | 8.250,00 |
| Bernedo | 2 | 0,32 | 140 | 26,12 | 6.900,00 | 8.062,50 |
| Berantevilla | 1 | 0,24 | 96 | 19,24 | 9.500,00 | 7.916,67 |
| Elburgo/Burgelu | 1 | 0,49 | 214 | 33,18 | 21.300,00 | 6.671,43 |
| Baños de Ebro/Mañueta | 1 | 0,31 | 63 | 20,45 | 6.200,00 | 6.496,77 |
| Galdames | 4 | 0,50 | 272 | 32,81 | 6.700,00 | 6.462,00 |
| | | | | | | |
| gehien gutxitu diren 10ak | | | | | | |
| Arrieta | 440 | 94,62 | 443 | 79,25 | 0,68 | -16,24 |
| Ikaztegieta | 629 | 91,56 | 360 | 76,60 | -42,77 | -16,34 |
| Mendata | 382 | 98,45 | 326 | 81,70 | -14,66 | -17,01 |
| Sukarrieta | 199 | 77,73 | 230 | 64,79 | 15,58 | -16,65 |
| Ubide | 122 | 82,99 | 113 | 67,66 | -7,38 | -18,47 |
| Gatika | 794 | 90,23 | 1.209 | 73,36 | 52,27 | -18,70 |
| Gamiz-Fika | 823 | 94,71 | 1.036 | 75,90 | 25,88 | -19,86 |
| Fruiz | 284 | 97,59 | 408 | 75,70 | 43,66 | -22,43 |
| Zeberio | 977 | 92,52 | 768 | 72,38 | -21,39 | -21,77 |
| Maruri-Jatabe | 422 | 85,77 | 613 | 64,39 | 45,26 | -24,93 |
| | | | | | | |
| Hiriburuak | | | | | | |
| Vitoria-Gasteiz | 6.207 | 3,38 | 72.778 | 29,83 | 1.072,51 | 782,54 |
| Bilbao | 30.681 | 7,26 | 103.631 | 30,64 | 237,77 | 322,04 |
| Donostia / San Sebastian | 36.679 | 21,79 | 83.866 | 46,67 | 128,65 | 114,18 |
Data 2022ko Urriaren 27a
Iturria: Eustat. Biztanleriaren eta Etxebizitzen Zentsuak
Hiriburuei dagokienez, Donostian euskaldunen ehunekoa % 46,7koa da, Bilbon % 30,6ekoa eta Gasteizen % 29,8koa.
Euskararen erabilera gehiago handitzen da eremu formaletan eta eremu informalak gainditzen ditu.
Eremu horien erabilera adierazgarrienek, hala nola etxeak eta lanak, euskararen erabilera handiagoa erakusten dute azken horretan, % 26,8 eta % 19,9, hurrenez hurren.
Euskal AEko biztanleen arteko (>=16 urte) euskara erdara beste edo gehiago erabiltzea, erabilera-eremuaren arabera (%). 1991-2021
| | 1991 | 2001 | 2011 | 2016 | 2021 |
| Etxean | 16,6 | 17,4 | 17,2 | 19,0 | 19,9 |
| Seme-alabekin | 17,0 | 21,6 | 22,8 | 22,9 | 24,0 |
| Lagunekin | 15,0 | 18,4 | 21,4 | 21,4 | 22,2 |
| Lanikideekin | 15,0 | 18,4 | 24,4 | 25,3 | 26,8 |
| Udalaren lagileekin | 14,0 | 20,4 | 24,7 | 25,8 | 27,4 |
| Osasun-Zerbitzu-langileekin | 8,0 | 14,2 | 19,8 | 20,0 | 23,1 |
Data 2023ko Azaroaren 22a
Iturria: Eusko Jaurlaritza. Kultur eta Hizkuntza-Politika Saila. Inkesta soziolinguistikoa
Familia-eremuari soilik erreparatzen badiogu, Euskal AEko familien % 69,6k ez du ia euskararik erabiltzen. Erabiltzen denean, seme-alabekiko komunikazioak balio handiena lortzen du; izan ere, % 18,6k euskaraz hitz egiten du, eta % 13,1ek, berriz, bikoteko komunikazioa.
Euskal Herriko biztanleek (>=16 urte) familian erabiltzen duten hizkuntza, lurraldeari jarraiki. (%). 2021
| | Euskal Herria | Euskal AE | Nafarroa | Ipar Euskal Herria |
| GUZTIRA | 100 | 100 | 100 | 100 |
| | | | | |
| Guztira (balio absolutuak) | 2.321.784 | 1.649.693 | 484.708 | 187.383 |
| ZEIN HIZKUNTZATAN HITZ EGITEN DUTE ETXEAN? | | | | |
| Beti edo nagusiki euskaraz | 9,8 | 12,6 | 3,2 | 1,9 |
| Euskaraz gehiago gaztelaniaz/frantsesez/beste batean baino | 2,8 | 3,4 | 1,1 | 2,2 |
| Euskaraz erdaraz hainbat | 3,6 | 3,9 | 2,1 | 4,8 |
| Euskaraz gutxiago gaztelaniaz/frantsesez/beste batean baino | 8,8 | 10,5 | 3,9 | 6,7 |
| Beti edo nagusiki erdaraz | 75,0 | 69,6 | 89,7 | 84,3 |
| | | | | |
| Guztira (balio absolutuak) | 1.586.756 | 1.100.253 | 341.660 | 144.843 |
| NOLA HITZ EGITEN DUZU AMAREKIN? | | | | |
| Beti edo nagusiki euskaraz | 11,6 | 14,9 | 4,6 | 3,0 |
| Euskaraz gehiago gaztelaniaz/frantsesez/beste batean baino | 1,6 | 2,0 | 0,5 | 1,4 |
| Euskaraz erdaraz hainbat | 1,8 | 1,8 | 1,1 | 3,8 |
| Euskaraz gutxiago gaztelaniaz/frantsesez/beste batean baino | 3,7 | 4,7 | 1,3 | 2,7 |
| Beti edo nagusiki erdaraz | 81,2 | 76,7 | 92,5 | 89,1 |
| | | | | |
| Guztira (balio absolutuak) | 1.202.480 | 829.442 | 261.974 | 111.064 |
| NOLA HITZ EGITEN DUZU AITAREKIN? | | | | |
| Beti edo nagusiki euskaraz | 11,9 | 15,4 | 4,8 | 2,3 |
| Euskaraz gehiago gaztelaniaz/frantsesez/beste batean baino | 1,3 | 1,6 | 0,5 | 1,1 |
| Euskaraz erdaraz hainbat | 1,4 | 1,3 | 1,1 | 3,3 |
| Euskaraz gutxiago gaztelaniaz/frantsesez/beste batean baino | 3,6 | 4,5 | 1,2 | 2,8 |
| Beti edo nagusiki erdaraz | 81,7 | 77,2 | 92,5 | 90,6 |
| | | | | |
| Guztira (balio absolutuak) | 1.771.545 | 1.223.363 | 385.881 | 162.301 |
| ZEIN HIZKUNTZATAN HITZ EGITEN DU BIKOTEKIDEAREKIN? | | | | |
| Beti edo nagusiki euskaraz | 9,9 | 13,1 | 3,1 | 2,3 |
| Euskaraz gehiago gaztelaniaz/frantsesez/beste batean baino | 1,9 | 2,2 | 0,8 | 2,3 |
| Euskaraz erdaraz hainbat | 1,9 | 1,9 | 1,3 | 3,2 |
| Euskaraz gutxiago gaztelaniaz/frantsesez/beste batean baino | 5,0 | 6,1 | 2,4 | 3,1 |
| Beti edo nagusiki erdaraz | 81,3 | 76,7 | 92,5 | 89,2 |
| | | | | |
| Guztira (balio absolutuak) | 1.767.873 | 1.252.451 | 336.997 | 178.425 |
| ZEIN HIZKUNTZATAN HITZ EGITEN DU SEME-ALABEKIN? | | | | |
| Beti edo nagusiki euskaraz | 14,6 | 18,6 | 5,6 | 3,5 |
| Euskaraz gehiago gaztelaniaz/frantsesez/beste batean baino | 2,1 | 2,2 | 1,2 | 3,1 |
| Euskaraz erdaraz hainbat | 3,0 | 3,2 | 1,8 | 4,5 |
| Euskaraz gutxiago gaztelaniaz/frantsesez/beste batean baino | 6,7 | 8,0 | 2,4 | 5,7 |
| Beti edo nagusiki erdaraz | 73,5 | 67,9 | 89,0 | 83,2 |
| | | | | |
| Guztira (balio absolutuak) | 2.368.186 | 1.651.921 | 494.874 | 221.391 |
| ZEIN HIZKUNTZATAN HITZ EGITEN DU NEBA-ARREBEKIN? | | | | |
| Beti edo nagusiki euskaraz | 11,9 | 15,3 | 4,6 | 2,6 |
| Euskaraz gehiago gaztelaniaz/frantsesez/beste batean baino | 1,9 | 2,2 | 0,8 | 1,9 |
| Euskaraz erdaraz hainbat | 3,5 | 3,6 | 2,1 | 5,9 |
| Euskaraz gutxiago gaztelaniaz/frantsesez/beste batean baino | 5,5 | 6,4 | 3,2 | 3,8 |
| Beti edo nagusiki erdaraz | 77,2 | 72,5 | 89,3 | 85,7 |
Data 2023ko Azaroaren 22a
Iturria: Eusko Jaurlaritza. Kultura eta Hizkuntza Politika Saila. Inkesta Soziolinguistikoa
Euskararen ezagutzan gertatu diren aldaketa handiekin kontrastean, elebidunen erabilerari dagokionez, nahiko egonkor mantentzen da adin-taldeen artean.
Euskal AEko biztanle elebidunen arteko (>=16 urte) euskara erdara beste edo gehiago erabiltzea, adin taldearen araberi (%). 1991-2021
| | 1991 | 2001 | 2011 | 2016 | 2021 |
| >=65 | 71,5 | 68,9 | 82,7 | 78,1 | 75,4 |
| 50-64 | 64,2 | 64,4 | 70,9 | 71,3 | 66,9 |
| 35-49 | 59,3 | 60,3 | 65,6 | 60,6 | 65,0 |
| 25-34 | 57,2 | 50,8 | 50,2 | 54,0 | 51,1 |
| 16-24 | 48,4 | 38,4 | 44,8 | 41,3 | 45,0 |
Data 2023ko Azaroaren 22a
Iturria: Eusko Jaurlaritza. Kultura eta Hizkuntza Politika Saila. Inkesta Soziolinguistikoa
Euskararen ezagutzaren gorakada handia bat etorri da helduen artean euskarazko hezkuntza eta hizkuntzaren ikaskuntza zabaltzearekin.
Euskarazko irakaskuntzaren igoerari buruzko datuak adierazgarriak dira, eta erakusten dute unibertsitateaz kanpoko ikasle gehienek euskaraz egiten dituztela ikasketak.
Eta populazio helduari dagokionez, C1 hezkuntza-maila da ikasle gehien biltzen dituena, eta emakumeek nabarmen gainditzen dituzte gizonak eta ia bikoitza dira.
Euskaltegietako ikasleen maila, lurraldearen eta sexuaren arabera. 2021/22
| | Euskal AE | Araba/Álava | Bizkaia | Gipuzkoa |
| | Guztira | Gizon | Emakumea | Ez-bitarra | Guztira | Gizon | Emakumea | Ez-bitarra | Guztira | Gizon | Emakumea | Ez-bitarra | Guztira | Gizon | Emakumea | Ez-bitarra |
| MAILAK | | | | | | | | | | | | | | | | |
| Guztira | 32.909 | 11.410 | 21.470 | 29 | 4.282 | 1.385 | 2.894 | 3 | 17.482 | 6.080 | 11.391 | 11 | 11.145 | 3.945 | 7.185 | 15 |
| A1 | 4.431 | 1.541 | 2.886 | 4 | 615 | 224 | 389 | 2 | 1.970 | 659 | 1.310 | 1 | 1.846 | 658 | 1.187 | 1 |
| A2 | 3.377 | 1.128 | 2.247 | 2 | 541 | 170 | 371 | | 1.608 | 528 | 1.078 | 2 | 1.228 | 430 | 798 | |
| B1 | 4.336 | 1.509 | 2.821 | 6 | 661 | 210 | 451 | | 2.410 | 840 | 1.569 | 1 | 1.265 | 459 | 801 | 5 |
| B2 | 8.284 | 2.922 | 5.358 | 4 | 1.179 | 359 | 819 | 1 | 4.901 | 1.811 | 3.089 | 1 | 2.204 | 752 | 1.450 | 2 |
| C1 | 10.118 | 3.599 | 6.509 | 10 | 1.117 | 362 | 755 | | 5.401 | 1.920 | 3.475 | 6 | 3.600 | 1.317 | 2.279 | 4 |
| C2 | 1.477 | 505 | 969 | 3 | 164 | 58 | 106 | | 468 | 170 | 298 | | 845 | 277 | 565 | 3 |
| Z | 886 | 206 | 680 | | 5 | 2 | 3 | | 724 | 152 | 572 | | 157 | 52 | 105 | |
Oharra: Helduak Euskalduntzeko Oinarrizko Curriculum berrian (HEOC 2014) jasota dago euskalduntze-prozesuaren mailaketa berria, hala nola, A1, A2, B1, B2, C1 eta C2 mailak. Maila horiezaz gain Z maila ere badago, lehenago Goi-maila deitzen zen haren parekoa da. Maila horretan sartzen dira HEOCaren esparrutik kanpora dauden ikastaroak, esate baterako, Euskaltzaindiaren azken arauak ezagutzeko eta hitanoaren gaineko ikastaroak, etab…
Data 2023ko Martxoaren 22a
Iturria: HABE. Helduen euskalduntzearen estatistika: ikasleak eta euskaltegiak